Polski system gospodarowania odpadami opakowaniowymi czeka duża przebudowa. Projekt ustawy o opakowaniach i odpadach opakowaniowych, oznaczony jako UC100, ma dostosować krajowe przepisy do nowych regulacji unijnych, w tym rozporządzenia PPWR, a jednocześnie gruntownie zmienić zasady rozszerzonej odpowiedzialności producenta. Choć projekt nadal znajduje się na etapie prac legislacyjnych i nie został jeszcze przyjęty przez rząd, proponowane rozwiązania już wywołują szeroką dyskusję wśród producentów, organizacji odzysku i samorządów.

Podstawowa zasada pozostaje stosunkowo prosta: przedsiębiorstwo wprowadzające na rynek produkty w opakowaniach powinno ponosić finansową odpowiedzialność za późniejsze zagospodarowanie powstających z nich odpadów. W praktyce oznacza to jednak znaczącą zmianę sposobu finansowania systemu zbiórki i recyklingu odpadów opakowaniowych.

Rozszerzona odpowiedzialność producenta ma działać inaczej

ROP nie jest rozwiązaniem nowym. Rozszerzona odpowiedzialność producenta funkcjonuje już w Polsce, jednak projekt UC100 ma przebudować jej dotychczasowy model. Ministerstwo Klimatu i Środowiska wskazuje, że obecny system nie zapewnia wystarczającego finansowania kosztów zagospodarowania odpadów opakowaniowych i w zbyt małym stopniu zachęca przedsiębiorców do ekoprojektowania.

Nowe rozwiązania mają realizować zasadę „zanieczyszczający płaci”. Wprowadzający produkty w opakowaniach mają w większym stopniu finansować zbiórkę, sortowanie oraz zagospodarowanie powstających później odpadów.

Jednym z najważniejszych elementów projektu jest opłata opakowaniowa uzależniona od masy i rodzaju wprowadzanych na rynek opakowań. Im więcej materiału przedsiębiorca wprowadzi do obrotu, tym większe będzie jego obciążenie. Docelowo znaczenie ma mieć również konstrukcja opakowania i jego przydatność do recyklingu.

Takie podejście ma tworzyć ekonomiczną zachętę do ograniczania masy opakowań, stosowania materiałów łatwiejszych do zagospodarowania oraz projektowania z myślą o gospodarce obiegu zamkniętego.

Państwo ma odgrywać większą rolę

Jednym z najbardziej dyskutowanych elementów projektu jest organizacja całego systemu. Według proponowanego modelu ważną rolę ma odgrywać Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, który ma uczestniczyć w zarządzaniu przepływem środków pochodzących od przedsiębiorców.

Oznaczałoby to odejście od obecnego modelu opartego w znacznym stopniu na działalności organizacji odzysku opakowań. Po zakończeniu okresu przejściowego dotychczasowe organizacje nie funkcjonowałyby już na obecnych zasadach.

Właśnie ten element wywołuje szczególnie dużo kontrowersji. Część przedstawicieli przedsiębiorców i branży odpadowej obawia się nadmiernej centralizacji systemu. Zwracają uwagę, że samo pobieranie opłat nie gwarantuje jeszcze poprawy efektywności selektywnej zbiórki i recyklingu. Ministerstwo argumentuje natomiast, że nowy model pozwoli lepiej powiązać finansowanie z rzeczywistymi kosztami zagospodarowania odpadów i odciążyć system komunalny.

Ostateczny kształt tych rozwiązań nie jest jeszcze przesądzony. Projekt był już kilkukrotnie zmieniany, a podczas konsultacji zgłoszono bardzo dużą liczbę uwag.

Opłata za każdy kilogram opakowania

Z punktu widzenia przedsiębiorców jedną z najważniejszych zmian będzie sposób naliczania kosztów. Projekt przewiduje opłatę opakowaniową odnoszącą się do masy poszczególnych rodzajów materiałów.

Pierwotne założenia przewidywały stopniowe dochodzenie do pełnego finansowania systemu. Okres przejściowy ma umożliwić przedsiębiorstwom dostosowanie się do nowych zasad, zanim ROP zacznie funkcjonować w pełnym zakresie.

W praktyce sprawi to, że masa opakowania stanie się jeszcze istotniejszym parametrem ekonomicznym. Każde ograniczenie ilości materiału, jeśli nie pogorszy właściwości ochronnych opakowania, może przynosić korzyść nie tylko środowiskową, ale również finansową.

Nie można jednak sprowadzać ekoprojektowania wyłącznie do zmniejszania gramatury. Zbyt lekkie lub niedostosowane opakowanie może zwiększać ryzyko uszkodzenia produktu, a to oznacza straty materiałowe, dodatkowy transport i kolejne odpady. Optymalizacja powinna więc polegać na wykorzystaniu takiej ilości materiału, jaka jest rzeczywiście potrzebna do bezpiecznego przechowywania i transportowania produktu.

Papier i tektura w nowym systemie ROP

Dla branży opakowań tekturowych projektowane przepisy są szczególnie interesujące. Papier i tektura należą do materiałów funkcjonujących w dobrze rozwiniętym systemie selektywnej zbiórki i recyklingu. Zużyte opakowania tekturowe mogą stanowić źródło włókien wykorzystywanych ponownie w przemyśle papierniczym.

Nie oznacza to jednak, że opakowania z papieru i tektury znajdą się poza nowym systemem. ROP ma obejmować także te materiały, a przedsiębiorcy wprowadzający produkty w opakowaniach tekturowych również będą uczestniczyć w jego finansowaniu.

Znaczenia nabierze natomiast sposób zaprojektowania opakowania. Proste konstrukcje, ograniczenie zbędnych elementów wykonanych z innych materiałów oraz możliwość efektywnego wykorzystania włókien w procesie recyklingu dobrze odpowiadają kierunkowi zmian wyznaczanemu zarówno przez projekt UC100, jak i europejskie PPWR.

Może to dodatkowo zwiększyć zainteresowanie projektowaniem opakowań tekturowych dokładnie pod konkretny produkt. Zbyt duże pudełko oznacza bowiem nie tylko niepotrzebne zużycie tektury, ale często również konieczność zastosowania większej ilości wypełniaczy oraz gorsze wykorzystanie przestrzeni podczas transportu.

Ekoprojektowanie będzie miało wymiar finansowy

Jednym z najważniejszych kierunków zmian w europejskiej polityce dotyczącej odpadów jest ekomodulacja opłat. W uproszczeniu chodzi o powiązanie wysokości obciążeń ponoszonych przez przedsiębiorcę z właściwościami opakowania.

Opakowanie zaprojektowane w sposób ułatwiający recykling powinno być traktowane inaczej niż konstrukcja, której zagospodarowanie jest trudne i kosztowne. W ten sposób odpowiedzialność producenta ma przestać ograniczać się do samego wniesienia opłaty, a zacząć wpływać na decyzje podejmowane już podczas projektowania produktu i jego opakowania.

Podobny kierunek widać również w przygotowywanym systemie ROP dla tekstyliów. Planowane jest różnicowanie obciążeń w zależności od cech produktów oraz ich projektowania. Pokazuje to szerszą zmianę europejskiej polityki odpadowej: koszty zagospodarowania produktu po zakończeniu użytkowania mają w coraz większym stopniu wpływać na decyzje podejmowane jeszcze przed wprowadzeniem go na rynek.

Nowe przepisy a PPWR

Projekt UC100 trzeba rozpatrywać razem z unijnym rozporządzeniem PPWR, którego zasadnicze przepisy są stosowane od 12 sierpnia 2026 roku. PPWR wprowadza między innymi wymagania dotyczące ograniczania zbędnych opakowań, recyklingowalności, oznakowania oraz redukcji pustej przestrzeni.

Polska ustawa ma stworzyć krajowe ramy niezbędne do stosowania tych regulacji i jednocześnie uporządkować system odpowiedzialności finansowej za odpady opakowaniowe.

Dla przedsiębiorstw oznacza to, że w kolejnych latach coraz trudniej będzie analizować cenę opakowania wyłącznie przez pryzmat kosztu jego zakupu. Znaczenia nabiorą również masa, materiał, możliwość recyklingu oraz koszty związane z późniejszym zagospodarowaniem odpadu.

Co zmiany oznaczają dla rynku opakowań tekturowych?

Kierunek zmian regulacyjnych sprzyja racjonalizacji opakowań. Nie chodzi o zastępowanie każdego materiału tekturą, lecz o stosowanie rozwiązań odpowiednich do produktu, wykorzystujących możliwie mało materiału i zaprojektowanych z uwzględnieniem późniejszego recyklingu.

Dla producentów opakowań tekturowych, takich jak Viki Family, oznacza to rosnące znaczenie indywidualnego projektowania konstrukcji. Odpowiedni dobór wymiarów pudełka, rodzaju tektury oraz jej parametrów pozwala zapewnić wymaganą ochronę produktu bez niepotrzebnego zwiększania masy opakowania.

Dotyczy to zarówno klasycznych pudeł klapowych, jak i opakowań fasonowych, transportowych czy przeznaczonych dla e-commerce. W każdym przypadku celem powinno być połączenie bezpieczeństwa produktu, efektywnej logistyki i racjonalnego wykorzystania materiału.

Projekt nadal może się zmienić

Na obecnym etapie szczególnie ważne jest rozróżnienie między obowiązującymi przepisami PPWR a rozwiązaniami zapisanymi w projekcie UC100. Pod koniec września 2026 roku projekt ustawy o opakowaniach i odpadach opakowaniowych nadal nie został ostatecznie przyjęty, dlatego szczegółowe zasady nowego ROP mogą jeszcze ulec zmianie.

Sam kierunek reformy jest jednak wyraźny. Większa odpowiedzialność finansowa przedsiębiorców za odpady opakowaniowe, ekoprojektowanie, ograniczanie ilości materiałów i zwiększanie recyklingowalności mają odgrywać coraz większą rolę.

Dla przedsiębiorstw wykorzystujących duże ilości opakowań jest to dobry moment na analizę stosowanych rozwiązań. W nowych realiach dobrze zaprojektowane opakowanie może oznaczać nie tylko mniejsze zużycie surowca i sprawniejszą logistykę, ale również ograniczenie przyszłych kosztów związanych z rozszerzoną odpowiedzialnością producenta.